Trong những năm gần đây, phát triển hợp tác xã (HTX) gắn với sản xuất theo chuỗi giá trị đang là hướng đi tất yếu nhằm nâng cao hiệu quả sản xuất nông nghiệp, gia tăng giá trị cho sản phẩm và thu nhập cho thành viên. Từ thực tiễn hoạt động, Hợp tác xã Sản xuất, Kinh doanh Dịch vụ Nông nghiệp Nghĩa Bình (xã Quỹ Nhất, tỉnh Ninh Bình) đã từng bước xây dựng và vận hành hiệu quả mô hình HTX sản xuất theo chuỗi giá trị, qua đó rút ra nhiều kinh nghiệm cho các mô hình trong khu vực.

            Được thành lập tháng 10 năm 1973. Trải qua hơn 50 năm hình thành và phát triển, HTX hiện có 1.333 thành viên, tổng giá trị tài sản đạt khoảng 1,7 tỷ đồng, vốn điều lệ 668 triệu đồng. Doanh thu hằng năm đạt trên 3 tỷ đồng, lợi nhuận sau thuế khoảng 250 triệu đồng. Những kết quả này là minh chứng cho hướng đi đúng đắn trong tổ chức sản xuất, đặc biệt là việc chuyển mạnh sang mô hình liên kết chuỗi giá trị.

Sản phẩm của HTX Sản xuất, Kinh doanh Dịch vụ Nông nghiệp Nghĩa Bình tại hội nghị xúc tiến thương .

            Một trong những kinh nghiệm quan trọng của HTX Nghĩa Bình là xác định rõ phương châm phát triển sản xuất gắn với thị trường. HTX không tổ chức sản xuất manh mún, nhỏ lẻ mà tập trung xây dựng các vùng sản xuất chuyên canh, lựa chọn cây trồng chủ lực, có lợi thế của địa phương để hình thành sản phẩm hàng hóa quy mô lớn. Trên cơ sở đó, HTX đã xây dựng thành công chuỗi sản phẩm gạo mang thương hiệu riêng như Gạo Nếp Bắc Nghĩa Bình, Gạo Huyết Rồng, Gạo Bắc Thơm Nghĩa Bình – đều là các sản phẩm OCOP 4 sao, được thị trường đón nhận mạnh mẽ.

            Việc tổ chức sản xuất theo chuỗi giá trị đã giúp HTX từng bước thay đổi tập quán canh tác của các hộ thành viên. Từ chỗ sản xuất tự cung, tự cấp, các thành viên đã chuyển sang sản xuất hàng hóa theo quy trình thống nhất, bảo đảm yêu cầu về chất lượng, an toàn thực phẩm và truy xuất nguồn gốc. Nhờ đó, giá trị canh tác trên một đơn vị diện tích được nâng lên rõ rệt, từ mức 175–180 triệu đồng/ha/năm lên 210–220 triệu đồng/ha/năm.

              Bên cạnh tổ chức sản xuất, HTX Nghĩa Bình đặc biệt chú trọng phát triển các dịch vụ hỗ trợ theo chuỗi, từ cung ứng vật tư đầu vào đến tiêu thụ sản phẩm đầu ra. HTX đứng ra liên kết với các đơn vị cung cấp giống, phân bón, vật tư nông nghiệp bảo đảm chất lượng; đồng thời tổ chức các dịch vụ làm đất, gieo trồng, thu hoạch, bảo quản nông sản theo hướng chuyên nghiệp. Việc liên kết này không chỉ giúp giảm chi phí sản xuất cho thành viên mà còn nâng cao hiệu quả và tính ổn định của toàn chuỗi giá trị.

            Một điểm then chốt trong mô hình sản xuất theo chuỗi giá trị của HTX Nghĩa Bình là vai trò “đầu mối” của HTX trong tiêu thụ sản phẩm. HTX chủ động ký kết hợp đồng, tổ chức thu mua, bảo quản và tiêu thụ 100% sản phẩm của các hộ thành viên tham gia liên kết. Nhờ có đầu ra ổn định, người dân yên tâm sản xuất, tuân thủ nghiêm các quy trình kỹ thuật mà HTX đề ra. Hiện nay, sản lượng sản phẩm trong vùng liên kết nhiều thời điểm chưa đáp ứng đủ nhu cầu của thị trường.

              Song song với đó, HTX từng bước ứng dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật, đẩy mạnh chuyển đổi số trong quản lý và sản xuất, hướng tới mở rộng diện tích lúa hàng hóa, gia tăng sản phẩm nông nghiệp hữu cơ, áp dụng quy trình VietGAP. Đây được xác định là hướng đi lâu dài nhằm nâng cao giá trị gia tăng, phát triển nông nghiệp bền vững và thân thiện với môi trường.

              Từ thực tiễn xây dựng mô hình HTX sản xuất theo chuỗi giá trị, HTX Nghĩa Bình rút ra một số kinh nghiệm cốt lõi. Trước hết, HTX phải thực sự hoạt động theo nguyên tắc tự chủ, dân chủ, minh bạch, lấy lợi ích của thành viên làm trung tâm. Thứ hai, cần bảo đảm hài hòa lợi ích giữa HTX và các hộ thành viên, để HTX thực sự trở thành chỗ dựa và “ngôi nhà chung” của nông dân. Thứ ba, sự hỗ trợ của Nhà nước và Liên minh HTX các cấp có vai trò quan trọng trong việc hoàn thiện cơ chế, chính sách, đầu tư hạ tầng, đào tạo nguồn nhân lực và xúc tiến thương mại.

              Thực tế cho thấy, mô hình HTX sản xuất theo chuỗi giá trị không chỉ giúp nâng cao hiệu quả sản xuất, tăng thu nhập cho thành viên mà còn góp phần thúc đẩy tái cơ cấu ngành nông nghiệp, xây dựng nông thôn mới bền vững. Kinh nghiệm của HTX Nông nghiệp Nghĩa Bình là minh chứng rõ nét cho thấy trong bối cảnh hội nhập kinh tế ngày càng sâu rộng, liên kết hợp tác theo chuỗi giá trị chính là con đường tất yếu để các HTX nông nghiệp phát triển ổn định và lâu dài.

Nguyễn Phượng- Phòng Tuyên truyền